Ghi chép NTUTEC (3)｜Slide chỉ là phụ, founder mới là chủ thể: Soft skill sau bốn lần dẫn đội
Cùng module dạy pitch và coach đầu tư đến NTUTEC. Phản hồi từ investment manager: với startup, con người rất quan trọng.
Đây là lần thứ ba tôi đến NTUTEC. Lần này đi cùng Dennis từ Digital Presentation Lab và Simon từ Finctory. Dennis nói chuyện rất có cấu trúc; Simon lên sân khấu đầy khí thế. Cả hai đều có dấu ấn rõ. Khi ăn tối tôi hỏi Dennis vì sao vẫn tiếp tục khởi nghiệp đến giờ, dù đã từng thất bại. Anh chỉ trả lời: “Tôi không muốn bị người khác quản.” Rất thẳng, và thật sự khá buồn cười. Hiện anh tập trung vào AI và khóa đào tạo nội bộ doanh nghiệp. Lần này anh tách module thuyết trình ra để pitch riêng. Vì tôi thường đứng ngoài quan sát, nên khi xem mọi người pitch, tôi thấy có vài thói quen nếu sửa thì sẽ suôn sẻ hơn nhiều.
Nhiều điểm dưới đây cũng là lỗi tôi tự mình hay mắc.
1. Thoát khỏi giới hạn slide. Chủ thể luôn là founder
Lỗi tôi hay mắc nhất chính là xem slide như nhân vật chính.
Bị slide dẫn mũi. Bị hỏi đến nội dung trang sau thì vội vàng bấm máy tính lật trang. Hoặc slide không có thì hoảng, bắt đầu lắp bắp.
Nhưng VC không đánh giá slide đẹp đến đâu. Chủ thể luôn là chính founder.
Dù không có slide, bạn vẫn phải chia sẻ suy nghĩ rõ ràng và kể xong câu chuyện. Slide là hỗ trợ, không phải cái nạng. Khi bị hỏi nội dung chỉ xuất hiện ở trang 8 mà bạn còn đang lật trang 3, đối phương đã đang đánh giá bạn có tư duy độc lập và giải thích logic dưới áp lực hay không. Đó là lý do elevator pitch ba phút quan trọng: luyện bạn giải thích mô hình kinh doanh chỉ bằng lời nói và mối quan hệ khi slide biến mất hoặc hỏng.
Trước khi dẫn đội, giờ tôi luôn nhắc: luyện kể xong câu chuyện trước, rồi mới luyện căn slide với câu chuyện. Đảo thứ tự, lên sân khấu chắc chắn sẽ hoảng.
2. Dám chiếm chỗ: Why not me?
Quan sát thứ hai liên quan điểm một, nhưng nghiêng về “sự hiện diện”.
Bạn có khiến người trong phòng cảm nhận được: bạn sinh ra để giải quyết vấn đề này không?
Why not me? Phải là tôi. Ngoài tôi ra còn ai nữa? Tôi sẽ hoàn thành mục tiêu này bằng mọi giá.
Khi Simon chia sẻ trợ lý tiết kiệm của Finctory, anh nói dù cũng dạy đầu tư, nhưng nhiều người chỉ tiếp cận tài chính cá nhân sau khi đi làm. Nền tảng thật sự nên được xây từ thời sinh viên. Câu này tôi rất đồng cảm. Nếu thời sinh viên đã có người nhắc tầm quan trọng của đầu tư, có lẽ tôi đã mua Nvidia sớm hơn mười năm. Giờ anh định vị rất rõ: coach đầu tư từ 0 đến NT$1 triệu, nuôi tư duy thùng vàng đầu tiên trước.
Đây không phải arrogance (kiêu ngạo), mà là khả năng nhìn thấy được sense of mission. VC đã nghe hàng trăm bài pitch “chúng tôi sẽ thay đổi thế giới”. Họ phân biệt được ai đang học thuộc kịch bản và ai thật sự tin việc này không thể thiếu mình. Nghe có vẻ trừu tượng vì khó định lượng, nhưng bạn cảm nhận được người đó đang chơi trò startup hay thật sự đến để thay đổi điều gì đó. Vì sao bạn làm việc này? Điểm vào khác người ở đâu? Những câu hỏi này không thể chỉ lướt qua bằng bullet point ở slide Team. Qua giọng nói, ánh mắt và cảm xúc khi mô tả vấn đề, đối phương phải cảm nhận: người này sẽ làm đến cùng.
3. Tình yêu với sản phẩm không giấu được
Điểm này giống điểm hai, nhưng tinh hơn.
Bạn có thật sự yêu sản phẩm và dịch vụ của mình không? Sản phẩm như đứa con. Khi bạn chia sẻ, ánh mắt, giọng điệu và nhịp độ khiến người bên cạnh dễ dàng cảm nhận bạn đang nghiêm túc hay chỉ đang đọc bảng thông số.
Khi tôi dẫn đội ngồi nghe, thường không cần nhìn slide. Chỉ cần xem trạng thái founder lúc nói về sản phẩm là đoán được độ bền của đội.
Người yêu sản phẩm, khi bị hỏi câu khó, mắt sáng lên và hỏi lại “Bạn đã thử tính năng XX chưa?”; người không yêu thì phòng thủ: “Cái này sau chúng tôi sẽ làm.”
VC đầu tư vào con người. Người đó có yêu sản phẩm hay không, không giấu được.
4. Có ý thức loại bỏ filler words
Đây lại là lỗi tôi hay mắc.
Khi nói chuyện mà hồi hộp, tôi hay nói liên tục “ờ,” “được,” “tức là,” “rồi,” “sau đó.” Filler words làm bạn trông thiếu tự tin và cắt nhịp hiểu của người nghe.
Hãy luyện thà dừng đúng lúc, để khoảng trống còn hơn cố nặn ra chữ. Trong pitch chuyên nghiệp, khoảng dừng là sức mạnh. Filler words là nhiễu.
Cách luyện của tôi thô nhưng hiệu quả: mở ghi âm điện thoại, nói ba phút rồi tự nghe lại, đếm “sau đó” xuất hiện bao nhiêu lần. Lần đầu thường xấu hổ, nhưng cải thiện rất nhanh. Toastmasters cũng có bài luyện tương tự gọi là ah-counter: có người chuyên đếm bạn nói “ah” bao nhiêu lần.
Kết: bản thể thật sự luôn là chính bạn
Dù gặp VC, khách hàng, thậm chí người hẹn hò, logic đều giống nhau:
- Bạn có thể hiện được nhiệt huyết với việc đang làm không?
- Cách nói năng và cử chỉ của bạn có nền không?
- Bạn có thật sự yêu việc đang làm lúc này không?
Chỉ số cứng quyết định bạn có vào được cửa không (đã nói ở phần một series). Soft skill quyết định đối phương có muốn đi bước tiếp theo với bạn không.
Slide có thể thuê người làm. Số liệu có thể thuê người tính. Nhưng người đứng trên sân khấu, không ai thay bạn được.
